Skip to main content
19-11-2019

Ο Κώστας Αρκουδέας και το βιβλίο του "Επικίνδυνοι συγγραφείς", από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Ο Κώστας Αρκουδέας ασχολείται με την έρευνα και ταξιδεύει με τη συγγραφή. Δημοσίευσε για πρώτη φορά το 1986 τη συλλογή ιστοριών Άσ’ τον Μπομπ Μάρλεϋ να περιμένει. Έκτοτε καταπιάστηκε με όλες τις κλιμακώσεις της πρόζας (μυθιστόρημα, νουβέλα, διήγημα, ακόμη και μικροϊστορίες) που αποτυπώθηκαν σε δεκαεννέα (19) συνολικά τίτλους. Προσφάτως εξέδωσε τα βιβλία Το χαμένο Νόμπελ – Μια αληθινή ιστορία (2015), Τα κατά Αιγαίον πάθη σε ανανεωμένη επανέκδοση (2017) και Επικίνδυνοι συγγραφείς (2019). Ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. 

Έχουμε επικίνδυνους και ακίνδυνους συγγραφείς; Εσείς με τι κριτήρια κάνετε αυτόν τον διαχωρισμό, ώστε να παρουσιάσετε τις συγκεκριμένες προσωπικότητες στο βιβλίο σας Επικίνδυνοι συγγραφείς από τις εκδόσεις Καστανιώτη; 
Τα κριτήριά μου έχουν να κάνουν με τους συγγραφείς που διώχτηκαν με τον άλφα ή βήτα τρόπο και τα βιβλία τους απαγορεύτηκαν ή λογοκρίθηκαν. Διατυπώθηκε κάποια στιγμή το θεώρημα πως όλοι οι συγγραφείς είναι εξ ορισμού επικίνδυνοι. Τούτο, κατά τη γνώμη μου, δεν ισχύει. Υπάρχουν συγγραφείς που χαϊδεύουν το μυαλό των αναγνωστών και υπάρχουν συγγραφείς που τους αφυπνίζουν και τους κάνουν να αναρωτιούνται. Συγγραφείς που θέτουν μια σειρά από στρυφνά ερωτήματα. Όπως λέει ο Σαλμάν Ρούσντι, ένας κατ’ εξοχήν επικίνδυνος συγγραφέας, που επικηρύχθηκε και διώχτηκε όσο κανένας άλλος, «έργο του ποιητή είναι να λέει το ανείπωτο, να εκφράζει το ανέκφραστο, να θέτει δύσκολα ερωτήματα».

Μιας και τον αναφέραμε, ας πάρουμε για παράδειγμα τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο Ιράν. Το θεοκρατικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε ο Χομεϊνί και συνεχίζει αδιάλειπτα να κυβερνά τη χώρα για 40 χρόνια προωθεί εύπεπτα αναγνώσματα οικογενειακού και αισθηματικού τύπου, τα οποία γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία. Οι συγγραφείς τους θεωρούνται ακίνδυνοι. Αντίθετα, τα βιβλία που καταπιάνονται με πολιτικά ζητήματα ή με τα ιστορικά γεγονότα που ταλάνισαν τη χώρα είναι απαγορευμένα και δεν βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Οι συγγραφείς τους είτε φυλακίζονται είτε αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα. Ακόμα κι όταν εγκαταλείπουν τη χώρα, όμως, η τρομοκρατία σε βάρος των συγγενικών τους προσώπων είναι διαρκής προκειμένου να παραμείνουν «ήσυχοι» κατά τη διάρκεια της εξορίας τους και να μην προβαίνουν σε αντικυβερνητικές ενέργειες.  
 
Ο τίτλος του βιβλίου σας "Επικίνδυνοι συγγραφείς" εκτός από το ότι προκαλεί, τον νιώθουμε και ως μήνυμα. Υπάρχουν παραλήπτες για μια τέτοια ανάδειξη ή υπενθύμιση, ότι δηλαδή υπάρχουν και επικίνδυνοι συγγραφείς;
Ο συγγραφέας, πέρα από την αυτονόητη αποστολή του, που δεν είναι άλλη από το να υπηρετεί την τέχνη του όσο καλύτερα μπορεί, οφείλει να παρεμβαίνει –είτε με τον γραπτό λόγο και την αιχμηρή πένα του, είτε με τη φυσική παρουσία και τον διάπυρο τόνο της φωνής του– κάθε φορά που διαπιστώνει ότι κινδυνεύει, πρώτον, η ελευθερία του λόγου και της καλλιτεχνικής έκφρασης, δεύτερον, η ανεξαρτησία της βούλησης, της επιθυμίας και της συνείδησης, και τρίτον, το δικαίωμα στην αμφιβολία, τη διαφωνία και την ανυπακοή. Η αποστολή του τον θέτει αυτομάτως στην αντίπερα όχθη της αυταρχικότητας, του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας, ως αντίπαλο δέος εκείνων που οραματίζονται έναν κόσμο φτιαγμένο από ιδιοτελή συμφέροντα. Μητέρα, σύντροφος κι ερωμένη, η τέχνη της γραφής. Ασπίδα, πολιορκητικός κριός και αιχμή του δόρατος συνάμα. Πρωτίστως, όμως, ο συγγραφέας οφείλει να προστατεύει την ελευθερία του λόγου από τους κινδύνους που την περιβάλλουν, επιτρέποντάς της να εκφράζεται απρόσκοπτα. (Απόσπασμα, σελ. 473) 

Η παρουσίαση και καταγραφή της «γέννησης» των λογοτεχνών και των έργων τους γίνεται μέσα από μια αφήγηση-ιστορική αναδρομή, μέσα από κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις. Με αυτόν τον συνδυασμό της ροής των γεγονότων και της λογοτεχνικής-καλλιτεχνικής δράσης, τι είναι αυτό που θέλετε να δει ο αναγνώστης;
Το μέγεθος της προσφοράς κάθε λογοτέχνη που άνοιξε νέους δρόμους. Πόσο υπέφεραν, πόσο βασανίστηκαν προκειμένου να απολαμβάνουμε εμείς το έργο τους. Γίνονται συχνά αφιερώματα σε λογοτέχνες σαν τον Μπουλγκάκοφ, την Αχμάτοβα, τον Ουάιλντ, τον Κάφκα. Όλοι εστιάζουν στο έργο τους παραβλέποντας το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς λιμοκτονούσαν, ότι τα έργα τους είχαν απαγορευτεί, ότι δεν είχαν να φάνε. Λοιδορήθηκαν, κλείστηκαν στη φυλακή, εκτελέστηκαν… Το πτώμα του Λόρκα δεν βρέθηκε ποτέ για να μην γίνει ο τάφος του χώρος προσκυνήματος. Ο Ντοστογιέφσκι και ο Ζενέ πέρασαν χρόνια στη φυλακή. Κάποιοι, όπως ο Ουάιλντ και ο Ντ. Χ, Λώρενς πέθαναν με το στίγμα του πορνογράφου. Το ίδιο θα ακολουθεί ισοβίως και τον Ναμπόκοφ. Μπορεί σήμερα να θαυμάζουμε τον «Οδυσσέα» ως το μοντερνιστικό επίτευγμα του 20ου αιώνα, αλλά θα πρέπει να γνωρίζουμε πόσο υπέφερε ο Τζέημς Τζόυς μέχρι να το δει να εκδίδεται, αλλά και τους διωγμούς που υπέστη αφότου εκδόθηκε.   

Η κυκλοφορία του βιβλίου συνοδεύτηκε από την άμεση απαγόρευσή του σε Αγγλία, Ιρλανδία και Ηνωμένες Πολιτείες. Σε κριτική που έκανε ο Τζόζεφ Κόλινς για την εφημερίδα New York Times, το χαρακτήρισε «διεστραμμένο προϊόν ενός ασυνείδητου πνεύματος, ενός ηθικού τέρατος. Ο συγγραφέας είναι αποστάτης του έθνους και της θρησκείας του». Το ρωμαιοκαθολικό περιοδικό Dublin Review το θεώρησε έργο «στο οποίο συναντιούνται το πνευματικά προσβλητικό και το σωματικά ακάθαρτο», χαρακτηρίζοντάς το «διάπραξη αμαρτίας προς το Άγιο Πνεύμα» και προτρέποντας το Βατικανό να το απαγορεύσει. 

«Αν ο Οδυσσέας δεν είναι για να τον διαβάζεις, τότε και η ζωή δεν είναι για να την ζεις», ήταν η απάντηση του Τζόυς στους επικριτές του. 
Οι πρώτες εκδόσεις του Οδυσσέα κατασχέθηκαν και καταστράφηκαν ολοσχερώς από τις τελωνειακές Αρχές της Αγγλίας και τις ταχυδρομικές υπηρεσίες της Αμερικής. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο Οδυσσέας να γίνει διάσημος ως γλυκιά αμαρτία. Η φήμη του οδήγησε τον Μπένετ Σερφ, τον πολυμήχανο εκδότη του οίκου Random House, στην απόφαση να τον εκδώσει, ή τουλάχιστον να επιχειρήσει να τον εκδώσει νόμιμα στην Αμερική. Για τον σκοπό αυτόν προσέλαβε έναν επιτήδειο δικηγόρο, ειδικό σε θέματα λογοκρισίας, ο οποίος βάσισε την υπερασπιστική του γραμμή στη λογοτεχνική αξία του κειμένου, φροντίζοντας να βεβαιωθεί ότι ο δικαστής που είχε οριστεί ήταν βιβλιόφιλος και είχε ολοκληρώσει την ανάγνωση του Οδυσσέα πριν την έναρξη της δίκης. (Απόσπασμα, σελ. 426) 

Τα αποσπάσματα που επιλέξατε για την παρουσίαση όλων αυτών των σημαντικότατων προσωπικοτήτων έχουν μια αμεσότητα ως προς το πνευματικό φορτίο που μεταφέρουν στον αναγνώστη. Μπορεί οι πνευματικοί άνθρωποι να επηρεάζουν ακόμα τις μάζες; Η πολυπολιτισμικότητα του έργου τους ενοχλεί; 
Αν δεν μπορούν οι πνευματικοί άνθρωποι να επηρεάζουν τις μάζες αναρωτιέται κανείς ποιοι μπορούν. Οι περιφερόμενοι τηλεοπτικοί θίασοι ή οι πολιτικάντηδες που θυμίζουν ακροβάτες χάρη στην ευκολία με την οποία μεταπηδούν από τη μια βάρκα στην άλλη; Κι αν ενοχλεί κάποιους η πολυπολιτισμικότητα του έργου μου, ε, ας τους ενοχλεί! Αν κάποιοι αδυνατούν να αντιληφθούν ότι στον σύγχρονο κόσμο η περιχαράκωση των συνόρων (εσωτερικών κι εξωτερικών) οδηγεί στην απομόνωση και στον ερμητισμό, δεν τους φταίει κανείς. Όσο για τα αποσπάσματα που έχουν επιλεγεί, στοίχειωσαν κι εμένα τον ίδιο για ολόκληρες δεκαετίες. Χαίρομαι που το εντοπίσατε και το αναφέρετε. Είναι τα σημεία εκείνα που δημιούργησαν τις περισσότερες έριδες, που οδήγησαν σε πολύκροτες δίκες και έγιναν αιτία να απαγορευτούν τα βιβλία αυτά.   

Πότε οι άνθρωποι των Τεχνών, των Γραμμάτων, των Επιστημών, συγκρούστηκαν με το κατεστημένο; Ζούμε σε μια εποχή που έχει ανάγκη μια τέτοια σύγκρουση;
Διαρκώς συγκρούονται με το κατεστημένο. Τα παραδείγματα είναι άπειρα σε ολόκληρο το τόξο της Ιστορίας, από την αρχαιότητα έως σήμερα. Τώρα, περισσότερο από ποτέ, οι πνευματικές οντότητες που αναφέρατε (συγγραφείς, καλλιτέχνες και επιστήμονες) οφείλουν να βγουν μπροστά κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου. Η εποχή μας μοιάζει όλο και περισσότερο με τον Μεσοπόλεμο. Οι ομοιότητες είναι χαρακτηριστικές και δεν χρειάζεται να τις απαριθμήσουμε. Λίγο πολύ όλοι τις γνωρίζουμε. Ας αφυπνιστούμε, λοιπόν, κι ας αναλάβει ο καθένας τις ευθύνες του. Δεν μπορούμε να επικαλεστούμε την άγνοια, γιατί όλοι γνωρίζουμε πού οδήγησε ο Μεσοπόλεμος.   

Ετοιμάζετε κάποιο νέο έργο; Αν ναι, θα θέλατε να μας αποκαλύψατε κάτι από το θέμα του;
Αυτό που κάνω τα τελευταία χρόνια συγκροτεί μια άτυπη τριλογία (ίσως και τετραλογία, αν και είναι ακόμα νωρίς) με επίκεντρο τη σκοτεινή πλευρά της γραφής. Είναι το μόνο που μπορώ να σας πω αυτή τη στιγμή.  

Πού μπορούμε να σας συναντήσουμε διαδικτυακά αλλά και από κοντά;
Διαδικτυακά, στη σελίδα μου στο Φέισμπουκ. Επίσης, μπορεί κάποιος να επικοινωνήσει μαζί μου μέσω του εκδοτικού μου οίκου (Καστανιώτης) και της Εταιρείας Συγγραφέων. Από κοντά, μόνο αν έρθει στη Θεσσαλονίκη. 
 

Κώστας Αρκουδέας, τα βιβλίαhttps://www.nakasbookhouse.gr/author/kostas-arkoydeas